برای دانلود مقاله که بصورت فایلPDFمی باشد از لینک زیر استفاده نمایید:

بحث فضاي شهري، از دغدغه هاي بسيار پر جاذبه اي در حيطه شهر سازي است كه بسياري از انديشمندان اين رشته را به سوي خود جذب نموده و توجه آنان را به خود معطوف داشته است. در طول تاريخ، همواره تصور بشر و به تبع آن تعريف وي از فضا و فضاي شهري دچار تغييرات شگرفي گشته است. امروزه اساساً فضاي شهري بعدي اجتماعي از تعريف فضاي صرف شناخته مي شود؛ هرچند هنوز هم عمده شناخت، تحليل و طراحي فضا در شهر ها بيشتر با تاكيد بر جنبه هاي زيبايي شناختي و با تكيه بر نظريات فرماليستي[1] صورت مي پذيرد و به محتوا كمتر توجه مي شود.
در اين مقاله سعي بر آن است تا با مراجعه به آراء و نظريات انديشمندان، چارچوب نظري فضا و فضاي شهري با تاكيد بر جنبه هاي اجتماعي و فرهنگي آن ارائه شود و از سويي ديگر با ارائه اين چارچوب نظري، تعريف فضاي شهري توسعه يافته و ارزشهاي عمومي، اجتماعي، فرهنگي و كالبدي فضاي شهري از ديدگاه هاي صرف زيباشناختي مبتني بر فرماليسم خارج شده نيروهاي محتوايي را كه تداوم بخش زندگي و پويايي فضاي شهري هستند در بر گيرند؛ نيروهايي كه به سبب جنبش هاي اجتماعي جامعه به خلق فضاي شهري منجر مي شوند. بنابراين، فضاي شهري نه فقط با فرم بلكه با محتوا تعريف مي گردد.
واژههاي كليدي:
فضا، فضاي شهري، اندیشه اجتماعی، جامعه، فرهنگ.

موقعیت و حدود جغرافیایی
بناب از جمله شهرستانهای آذربایجان شرقی است که در دامنه جنوب غربی کوههای سهند و ساحل دریاچه ارومیه قرار گرفته است.این شهرستان از شمال به شهرستان عجب شیر ،از شرق به شهرستان مراغه و از جنوب به شهرستان ملکان ومیاندوآب واز غرب به دریاچه ارومیــه محــدود می شود.ارتفاع آن دربلندترین نقطه 2300متر(قزل داغ)ودر پست ترین نقطه (دریاچه ارومیه)1274متــر از سطح دریا می باشد.
یکی از دلایل ناهنجاری های رفتاری و کالبدی در شهرهای ایران ، عدم توجه کارشناسان و مدیران شهری به معنای مستتر در مفاهیم واژه هایی است که ابزار طراحی و برنامه ریزی قرار می گیرد.
واژه در فرهنگ دارای معنای ویژه خود بوده و شهروند بر اساس معنای موجود و تصویری که آن واژه در ذهن وی ایجاد می نماید ، عمل می کند. برای هر فرد ایرانی ، واژه هایی چون کوچه ، خیابان ، بولوار و بزرگراه با هم تفاوت معنایی بسیاری دارد رفتار شهروند نیز برگرفته از درکی است که از این مکان ها دارد. جایگزینی این مفاهیم ، با واژه هایی فنی مانند « راه شهری» و یا بدتر از آن ، نسبت دادن القابی انتزاعی ، مانند شریانی درجه یک ، دو و نظایر آن ، نه فقط مشکلی را حل نکرده است ، بلکه با مغشوش کردن ذهن شهروند ایرانی درباره مکان های زندگی جمعی و فردی اش ، باعث ناهنجاری های رفتار ی در این مکان ها و بی اعتبار کردن تصمیم های کارشناسان و مدیران شهری شده است.
مقدمه :
انچه در رابطه با مطا لعات شهرنشینی ، توسعه شهری ، سیاست گذاری وبرنامه ریزی های هدایت توسعه وگسترش شهری حائز اهمیت بسیار است : تولید ادبیات نظری وطرح نظریاتی استکه مطالعات مذکور بتوانند با در نظر داشتن انها انجام شوند .
امروزه با کمی دقت در میابیم ، علت کلیشه ای وتقلیدی بودن اغلب برنامه ریزی ها وبهمین سبب ناکارامدی انها علاوه بر وجود موانع اقتصادی ، سیاسی وناهنجاری های موجود ، کمبود چنین اندوخته های تئوریک است .
مفهوم مسكن علاوه بر مكان فيزيكي، كل محيط مسكوني را نيز در برمي گيرد كه شامل تمامي خدمات و تسهيلات ضروري موردنياز براي بهزيستن خانواده و طرحهاي اشتغال، آموزش و بهداشت افراد است. در واقع تعريف و مفهوم عام مسكن يك واحد مسكوني نيست بلكه كل محيط مسكوني را شامل مي شود. به عبارت ديگر مسكن چيزي بيش از يك سرپناه صرفا فيزيكي است و تمامي خدمات و تسهيلات عمومي لازم براي بهزيستن انسان را شامل مي شود و بايد حق تصرف نسبتا طولاني و مطمئن براي استفاده كننده آن فراهم باشد.

بررسي هاي آماري نشان دهنده اين مساله است كه در هر سال 50 ميليون نفر به جمعيت شهر نشين كشورهاي در حال توسعه اضافه مي شود. در ايران نيز شهر نشيني طي دهه هاي گذشته با شتاب فزاينده اي گسترش يافته و همچنان اين روند ادامه دارد.
رشد سريع جمعيت و گرايش مردم به شهر نشيني، تقاضاي فزاينده اي را براي تهيه مسكن به دنبال داشته و اين مساله در پي خود مشكلات عديده اي در زمينه توسعه شهري بوجود آورده است. نا تواني در پاسخگويي مطلوب و مناسب به اين مساله، وضعيت نا مطلوبي را به صورت بي مسكني، بد مسكني و تنگ مسكني براي بسياري از اقشار جامعه به همراه آورده است.
با توجه به علاقهاي كه همة ما به مسايل و مشكلات شهرهاي خودمان داريم. به محض اينكه بحث تاريخ شهر مطرح ميشود، اين سئوال به ذهن ميآيد كه كاوش در تاريخ شهرهاي قديمي به چه كار ميآيد؟ آيا بهتر نيست به جاي آن بر مسايل امروز شهرها متمركز شويم؟ در پاسخ بايد گفت ما به عنوان جامعه شناس به جزئيات تاريخ شهرها و توالي وقايع تاريخي علاقه نداريم، اما درك منشاء شهرها و سير تكوين شهرنشيني و شهريگري براي درك اين پديده لازم است. در زندگي معمولي وقتي مي خواهيم كسي را بشناسيم از گذشته او مي پرسيم , در علوم نيز يكي از روشهاي شناخت پديده ها دقت نظر در فرآيند شكلگيري و تكوين آنهاست. اين روش را روش ژنريك يا تكويني (generic/ generique) ميگويند

براي مليونها فقير ساكن در كشور هاي در حال توسعه ,مناطق شهري همواره وسيله اي براي بهبود كيفيت زندگي و محيط ميباشد. اين موضوع همراه با بدتر شدن شرايط زندگي در مناطق روستايي,جريان قابل ملاحظه اي از مهاجرت از روستا به شهر را به ويژه در سه دهه گذشته به وجود امده است.مسائل و مشكلاتي كه مهاجران شهري با ان رو به رو هستند,در زمان ها و شرايط مختلف متفاوت است.ولي اولين و پيچيده ترين مشكلي كه از بدو ورود به شهر و تا مدت زمان طولاني با ان مواجه هستند ,دسترسي به مسكن مناسب است.
مقاله حاضر سعي دارد تا ضمن ارايه تعريفي روشن براي آنچه كه آن را محيط فرهنگي _ كالبدي شهر تعبير كرده است، به تبيين ارتباط ميان كيفيت زندگي اين محيط با ساختار نظام مديريت شهري بپردازد.
نگارنده معتقد است تمام فراز و فرودهاي مديريتي كه محيط كالبدي _ فرهنگي _ (به عبارت مصطلحتر بافت تاريخي) شهرها را پيش از اين متاثر ساخته است، چه آن زمان كه به دور آن حصاري كشيده و مديريت آن را خارج از حوزه اختيار مديران محلي شهر تعريف كرده و تعامل آن را با فضاي زنده شهري محدود ساختهاند و يا آن زمان كه بينگاه به ارزشهاي آن، رفتاري همسان را در تعامل با او جايز شمردهاند، همواره آگاهانه و يا ناآگاهانه در پي كاهش ارزشهاي فرهنگي و نهايتا تخريب كالبدي آن بوده است.

بشر را از دوران ماقبل تاریخ تا کنون همواره سعی کرده است تا نور را به تاریکی بیاورد و شب را همچون روز روشن گرداند.بعدها بشر در این زمینه از تکنولوژی بهره گرفت و با دستیابی به نور حاصله از الکتریسیته ، امکانات نامحدود بسیاری پدید آورد.«موتوکوایسهی» یکی از طراحان موفق اهل توکیو ، عقیده دارد : « نور همیشه زیباست ، اما روشنایی در عین زیبایی میتواند زشت هم باشد.» برای مثال به عقیده بعضی افراد ، نورپردازی بناهای تاریخی ، نه تنها باعث زیبایی بیشتر آنها نمیشود ، بلکه سبب لکه دار شدن محدوده و حیطه هنر معماری نیز می شود.
برای دیدن متن کامل مقاله بر روی ادامه مطلب کلیک کنید.
برای میلیون ها انسان فقیر در کشورهای درحال توسعه، مناطق شهری محیط مناسبی برای ترقی وضع زندگی آنها بوده است و همچنین در شهرها برای افراد کارهای بهتر و درنتیجه درآمدهای بهتری بوده است. وجود چنین موفقیت هایی در شهرهای بزرگ از یک طرف و امکانات محدود و وضع زندگی دشوار در روستاها باعث شده ا ست که همیشه جریان مهاجرت از شهرهای کوچکتر و روستاها به طرف شهرهای بزرگ وجود داشته باشد. این روند به خصوص در سه دهه اخیر افزایش یافته. یکی از اولین معضلاتی که برای این طبقه بوجود می آید تهیه مسکن مناسب است و به دلیل سطح درآمد پایین و نداشتن تخصص و کار چاره ای جز آلونک نشینی ندارند. این سکونتگاه ها به دلیل بی توجهی دولت ها با وضع حادتری مواجه می شوند.
توسعه برنامه های مدیریت شهری در گرو تلاش و ممارست شهرها در جهت پیشرفت و رفاه منابع انسانی میسر می شود؛ این اقدامات عبارتند از جذب مشارکت های دولتی، بهره وری اقتصادی، حفظ تساوی و عدالت اجتماعی، کاهش فقر و بهبود شرایط زیست محیطی. این اقدامات در سایه استفاده بهینه و توزیع عادلانه منابع امکانپذیر خواهد بود.


هنگامي كه مسائل ، مشكلات و نابساماني هاي شهر هاي بزرگمان ، بويژه تهران، را مورد توجه قرار ميدهيم ؛ حال چه اين رويكرد جهت يافتن راهكارهائي براي مقابله ويا تعد يل مشكلات انها وچه هدف دستيابي به چهارچوب سنجشي اي براي ازمون فرضيات وبرداشت هايمان از وضع موجود باشد ؛ ضروري است قبل از هر چيز روند معاصر كلان شهر شدن شهر هاي بزرگ كشور را مورد ارزيابي ومطالعه همه جانبه قرار دهيم . بررسي مورد بحث در واقع ميبايد مشخصا” در پي يافتن پاسخ به پرسشها ي متنوعي ، كه هم در رابطه با ريشه يابي و تبيين روند مذكور وهم راهنماي اقدامات وسياست گذاري هاي بعدي است ، با شد . پرشسهائي نظير اينكه : تحت چه شرايطي تهران كلان شهرشد ؟
مطالعه شهر از دوران کهن، به خصوص شهرهای ایران بعد از اسلام، تا زمانیکه شهرسازی از لحاظ ورود مفاهیم تازه، غریبه و گسستن از ارزش های گذشته خود قرار نگرفته است، گویای آن است که همواره میدان نیز همچون دیگر اندام های موثر و کارکردی، در حیات جاری شهر، حضوری موثر دارد به طوریکه میدان از دوره سلجوقیان به بعد شروع به تثبیت خود کرد و در دوره صفویه به مفاهیم عمیق و کارآمدی در معماری و شهرسازی رسیده و در دوران قاجار به نهایت نقش خود دست یافته است، اما رفته رفته نقش می بازد تا جایی که از سال های میانی دوره پهلوی هویت خود را از دست داده و در دو دهه اخیر نیز در بلاتکلیفی مطلق به سر می برد.
شبکههای ارتباطی درون شهری سیستمهای متفاوتی را دارا می باشند که از آن میان میتوان به چهار سیستم اصلی شعاعی، شطرنجی، حلقوی و ارگانیک اشاره کرد :
کارشناسی شهر سازی عبارت از مجموعه آگاهی های علمی ، فنی در سطح آموزشهای عمومی حرفه شهر سازی است . دانش آموختگان این دوره قدرت اجرایی طرح سکونتگاه های شهری و یا در حال شهر شدن را در چارچوب آموخته های خود دارا بوده و آمادگی لازم را در تهیه طرح های شهری با گروه های تخصصی خواهند داشت .این فارغ التحصیلان همچنین با کسب آگاهی ها و مهارت های علمی – فنی ، در تهیه طرح های شهری همکاری فعال داشته و شرایط لازم و پایه ای را برای ورود به دوره های تحصیلات تکمیلی شهر سازی واجد خواهند بود.